การแกะสลักไม้บ้านหลุก

โดย ดนัย ศรีประเสริฐ  - 03 ก.ย. 2542


ประวัติการแกะสลักไม้ของบ้านหลุก

          มีผู้เล่าให้ฟังว่านายจันดี แก้วชุ่ม ซึ่งเป็นชาวบ้านนาป้อ อำเภอเมือง จังหวัดลำปางได้มาแต่งงานมีครอบครัวอยู่ที่บ้านหลุก ตำบลนาครัว อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง ด้วยพื้นฐานของบรรพบุรุษที่เป็นช่าง (สล่า) อยู่แล้วได้ไปพบเห็นการแกะสลักช้าง ม้า ขายที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย นายจันดีจึงได้ซื้อมาแล้วลองทำดู ปรากฏว่าสามารถทำได้เหทือนของที่ซื้อมา เพื่อนบ้านจึงเล่าขานกันไปทั่วหมู่บ้าน ต่อมามีพ่อค้าคนกลางที่ค้าขายเสื้อผ้าพื้นเมืองที่กรุงเทพได้มาเห็นและได้ขอซื้อช้าง ม้า ที่นายจันดีแกะสลักไปขายที่กรุงเทพฯ ปรากฏว่าขายดี จึงได้สั่งให้แกะสลักมากขึ้นเรื่อย ๆ
          ต่อมาเพื่อนบ้าน 3-4 คน ได้ขอให้ นายจันดี ช่วยสอนแกะสลักให้ ด้วยจิตใจที่โอบอ้อมอารีของนายจันดีที่มีอยู่เดิม จึงได้ทำการสอนการแกะสลักไม้ให้เพื่อนบ้านเหล่านั้นโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย และยังช่วยเหลือเรื่องตลาดให้ด้วย ศิษย์รุ่นแรก ได้นำความรู้ไปสอนลูกหลานบ้านหลุก ปัจจุบันหมู่บ้านหลุกเป็นหมู่บ้านที่มีชื่อเสียงในด้านการแกะสลักไม้ของอำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง การแกะสลักไม้ของบ้านหลุกจัดเป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือนโดยทุกคนในครอบครัวจะช่วยกันทำโดยมีการแบ่งหน้าที่กันนับเป็นสิ่งที่รัฐบาลควรให้การสนับสนุนและอนุรักษ์ให้เป็นของดีคู่เมืองลำปางต่อไป จากผลงานการแกะสลักไม้ที่บ้านหลุกและความสามารถในการถ่ายทอดความรู้ด้านการแกะสลักไม้ของนายจันดี ทำให้นายจันดีได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถให้ไปสอนแกะสลักที่ศูนย์ศิลปาชีพที่บางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นอกจากนั้นยังได้เคยสาธิตการแกะสลักไม้ในงานฤดูหนาวและงานกาชาดจังหวัดลำปาง และมีนิตยสารหลายฉบับได้นำเรื่องการแกะสลักไม้ของนายจันดีไปลง เช่น นิตยสาร Life and Decor ปัจจุบันบ้านหลุกเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าที่สำคัญของจังหวัดลำปางด้านการแกะสลักไม้ให้กับนักศึกษาของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ วิทยาลัยโยนกและสถาบันราชภัฏลำปาง รวมทั้งผู้สนในทั่วไป

ประเภทของการแกะสลักไม้

          ปัจจุบันงานแกะสลักไม้ที่บ้านหลุกซึ่งทำด้วยมือ มีอยู่ 3 ประเภท ดังนี้
      1. การแกะสลักเป็นสัตว์ชนิดต่าง ๆ ทั้งสัตว์เลี้ยงและสัตว์ป่า โยส่วนใหญ่จะเป็นสัตว์ 4 เท้า ตัวอย่างเช่น ช้าง ม้า กระทิง เป็นต้น




      2. การแกะสลักเป็นพืชและดอกไม้ เช่น กล้วยไม้ และดอกไม้ชนิดต่าง ๆ



      3. การแกะสลักเป็นของใช้และของประดับบ้าน เช่น ขันน้ำ พานรอง พาย รถมอเตอร์ไซด์ หัวอินเดียนแดง เป็นต้น


ขั้นตอนการแกะสลัก


    การแกะสลักไม้ของชาวบ้านหลุกมีขั้นตอนโดยสรุปดังนี้
          1. เลือกไม้ฉำฉา (จามจุรี) ซึ่งมีอายุตั้งแต่ 20 ปีขึ้น นำมาตัดเป็นท่อนตามขนาดที่ต้องการ


          2. วาดรูปสัตว์ ดอกไม้ หรือของใช้ที่ต้องการแกะสลักลงบนท่อนไม้

          3. ใช้เลื่อย มีด และสิ่ว ถากเพื่อขึ้นรูปตามแบบที่วาดไว้



          4. นำชิ้นงานที่ขึ้นรูปแล้วไปเข้าเตาอบประมาณ 3-5 วัน เพื่อให้ไม้แห้ง



          5. นำชิ้นงานที่อบแล้วมาขัดด้วยกระดาษทรายให้ผิวเรียบ



6. ใช้สีฝุ่นทากระพี้ไม้ให้เป็นสีเดียวกันกับเนื้อไม้

7. ทาสีชิ้นงานด้วยสี Emulsion ตามต้องการแล้วทิ้งไว้ให้แห้ง



8. ลงWax ที่ชิ้นงานให้ทั่วและขัดตกแต่งอีกเล็กน้อย



การเดินทางไปบ้านหลุก
        สำหรับผู้ที่สนใจและเดินทางมาจากต่างจังหวัดสามารถเดินทางไปบ้านหลุกได้ไม่ยากตามแผนที่ต่อไปนี้



บ้านหลุก

ไปอ่านการทอผ้าพื้นเมือง
ไปอ่านการทำกระดาษสา
ไปอ่านการทำเซรามิก