พืชสมุนไพร

โดย นางปราณี รักษาภักดี  - 03 ก.พ. 2550


      ส้มพอเหมาะ,ส้มเก็ง(เหนือ),ส้มปู(เงี้ยว),ส้มพอดี( อีสาน) Jamaican Sorrel,Rosella Hibiscus sabdariffa Linn. MALVACEAE
      เป็นพุ่มไม้ขนาดเล็ก ลำต้น กิ่งก้านใบ มีสีแดงเข้ม ใบเว้าลึก 3 หยัก ดอกสีเหลือง กลางดอกสีแดง กลีบเลี้ยงสีแดงหนา รสเปรี้ยว ผลยาวปลายแหลมมีจีบตามยาว ถิ่นกำเนิดในอินเยและมาเลเชีย สามารถปลูกได้ในประเทศเขตร้อนทั่วไป โดยใช้เมล็ด

สรรพคุณ
      ใบ รสเปรี้ยว รับประทาน กัดเสมหะ ทำให้โลหิตไหลเวียนดี ช่วยย่อยอาหาร ขับปัสสาวะ ตำพอกฝี ต้มชะบาดแผล
กลีบเลี้ยง (ภาษาการค้าเรียก ดอกกระเจี๊ยบ)รสเปรี้ยว ขับปัสสาวะ แเสมหะขับน้ำดี ลดไข้ แก้ไอ ขับนิ่วในไต นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ แก้กระหายน้ำ ขับเมือกมันให้ลงสู่ทวารหนัก เมล็ด รสเมา ขับเหงื่อ ลดไขมันในโลหิต บำรุงโลหิต บำรุงธาตุ ขับน้ำดี ขับปัสสาวะ แก้โรคทางเดินปัสสาวะอักเสบ เป็นยาระบาย กระตุ้นความรู้สึกทางเพศ
ผล รสจึด แก้อ่อนเพลีย บำรุงกำลัง บำรุงธาตุ ลดไขมันในโลหิต แก้กระหายน้ำ รักษาแผลในกระเพาะอาหาร



ชบาดอกแดง,ชบาดอกขาว Shoe Flower
Hibiscus rosa-sinensis Linn. MALVACEAE
เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางสูง 2-3 เมตร ใบเดี่ยว รูปหัวใจรี ขอบจักแบบฟันเลื่อย ดอกเดี่ยว กลีบดอก 5 กลีบ มีทั้งชนิดอกสีขาว ชมพู เหลือง แดง กลีบซ้อน นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ ขยายพันธุ์ด้วยกิ่งตอนและปักชำ
สรรพคุณ
ราก รสเฝื่อนเป็นเลือก ตำพอก ดับพิษฝี พิษอักเสบฟกบวม ระบายอุจจาระ ต้มรับประทาน ขับน้ำย่อย เจริญอาหาร ลดไข้ ขับระดู
ดอก รสหวานเย็น ตำพอกหรือทาบำรุงเส้นผม ใช้เป็นอาหารได้


ตีนเป็ดเครือ
,เครือเจน,เครือเจน,เครือเขาเอ็น,เมื่อย,หม่อนตีนเป็ด
เป็นไม้เถา เถากลมเปลือกมีผิวบางๆสีแดงเข้มหุ้มอยู่ เถาแก่เปลือกหนาเป็นสีดำ ใบเดี่ยวรูปไข่ ผิวเรียบมันหนา ขอบเยบยาว 10-20 ซม. ดอกช่อสีเหลือง ออกตามง่ามใบ ฝักออกเป็นคู่ ปลายแหลม เมื่อแก่แตกออก เมล็ดเล็ก มีปีกพยุงสีขาวปลิวไปตามลม เกิดตามป่าดงดิบเขา ป่าแล้งทั่วไป ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด
สรรพคุณ
รสเบื่อเดียน ทำลูกปะรคบ แก้เมื่อยขบ แก้ปวดเสียวเส้นเอ็น ต้มดื่มบำรุงเส้นเอ็นให้แข็งแรง แก้เส้นเอ็นพิการ เส้นแข็ง แก้ปวดเมื่อยเส้นเอ็น แก้ขัดยอก ทำให้คลายการตึงตัว ขับลมในกระเพาะอาหาร แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ

ทานตะวัน
Sunflower
เป็นไม้ล้มลุก อายุปีเดียว ลำต้นตั้งตรง มีขนแข็งปกคลุม ใบเดี่ยวรูปหัวใจโต ขอบจัก ดอกกลมโต สีเหลือง เมล็ดรูปไข่งู สีเทาลายขาว ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด ปลูกเอาเมล็ดทำน้ำมัน
สรรพคุณ
แก้เบาหวาน แก้หืด แก้หลอดลมอักเสบ ขับลม แก้วิงเวียนศรีษะ แก้ปวดประจำเดือน แก้ปวดฟัน ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ไข้หวัด แก้บิด แก้หนองใน ลดไขมันในเลือด แก้หูอื้อ แก้โรคกระเพาะอาหาร แก้ปวด


มะนอยจา
เป็นไม้เถาเล็กเรียว เป็นร่องลึกยาวตลอดเถา มีขนประปราย มีมือเกาะ 2-3 แขนง ใบเดี่ยว ขอบเว้าถึงกลางใบรูปนิ้วมือ 5 แฉก ริมจัก ดอกตัวผู้เป็นช่อ ดอกตัวเม่ยเป็นดอกเดี่ยว ผลทรงรีหัวท้ายแหลมยาวราว 5-6 นิ้ว สีเขียว มีขนสีแดงโดยรอบ เกิดตามที่รกร้างว่างเปล่าทั่วทุกภาค ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด
สรรพคุณ
รสขม ต้มดื่ม ลดไข้ ราบาย ใช้มากทำให้อาเจียน รสขมจัด ต้มดื่มระบายอุจจาระ ลูกแห้งต้มกับน้ำตาลดื่ม ช่วยย่อยอาหาร รสขมเมาเบื่อ ลดไข้ ขับพยาธิ แก้ธาตุพิการอาหารไม่ย่อย บดเป็นผงชงน้ำร้อน รับประทาน ทำให้อาเจียนถอนพิษยาเลื่อยาเมา แก้หืด ต้มดื่มลดไข้ ระบายอุจจาระ บไรุงหัวใจ บำรุงร่างกาย ต้มรวมกับผักชี,ต้นเยนเชี่ยงและน้ำผึ้ง ดื่มแก้อักเสบต่างๆ ฟอกเลือด ขับระดู แก้ไข้เนื่องจากท่อไตอักเสบ คั้นเอาน้ำดื่ม ทำให้อาเจียน เป็นยาถ่ายอย่างแรง
ท้อง ปวดศรีษะ